Ho dai dẳng

 

Ho Dai Dẳng

 

BS. Jonathan Halevy

 

 

 

Family Medical Practice Viet Nam

 

HO DAI DẲNG

và sử dụng thuốc ho hợp lý

Khi bước vào một nhà thuốc tây, bạn sẽ thấy khá nhiều loại thuốc ho trên kệ và có thể khiến bạn bối rối khi muốn chọn đúng loại. Một người thầy của tôi đã từng nói: khi bạn có quá nhiều loại thuốc để chữa trị cho một loại bệnh, việc đó nghĩa là không một loại nào thật sự có tác dụng.

 

Chỉ riêng ngành công nghiệp thuốc ho đã chiếm 4 tỷ đô tại Mỹ. Có một sự thật đáng ngạc nhiên mà các bác sĩ và dược sĩ sẽ không bao giờ nói với bạn, đó là hầu hết các loại thuốc ho đều không có tác dụng. Là một bác sĩ nhi khoa, khi kê đơn thuốc cho các bệnh nhân nhỏ tuổi của mình, tôi phải cân nhắc thật kỹ càng về lợi ích của thuốc cùng với các tác dụng phụ. Thuốc sẽ không được kê nếu tác hại tiềm ẩn nhiều hơn tác dụng của thuốc.

 

Ho có thể là triệu chứng của nhiều loại bệnh. Phổ biến nhất là do nhiễm trùng đường hô hấp gây ra bởi vi rút, là nguyên nhân gây ra các triệu chứng như sốt hoặc cảm cúm. Các bé thường sẽ được kê thuốc kháng sinh cho tình trạng này, mặc dù thuốc kháng sinh không có tác dụng với vi rút.

 

Ho sau đợt nhiễm siêu vi cũng là một trong những nguyên nhân thường thấy khi trẻ bị ho. Đôi khi cơn ho có thể kéo dài vài tuần sau khi trẻ nhiễm vi rút. Nguyên nhân chính thường không rõ ràng, và cơn ho sẽ dần tự biến mất.

 

Ô nhiễm không khí cũng là một nguyên nhân gây ra các vấn đề mãn tính hô hấp. Đáng buồn là Sài Gòn là một trong những thành phố bị ô nhiễm cao. Nếu bạn sống ở Sài Gòn và bạn không bị ho, có thể là phổi bạn có vấn đề! Trẻ em có cha mẹ hút thuốc thường có tỷ lệ mắc bệnh về đường hô hấp, nhiễm trùng và hen suyễn cao hơn những đứa trẻ khác. Nếu bạn hoặc vợ/chồng bạn hút thuốc, bạn sẽ phải đưa con mình đi gặp bác sĩ nhi khoa thường xuyên.

 

Hen suyễn là một nguyên nhân khác của các cơn ho mãn tính, hơn 10% trẻ em mắc bệnh này, và nó cũng là một trong các loại bệnh dễ bị chẩn đoán sai nhất, thường bị nhầm lẫn với viêm phế quản, viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi. Nhiều phụ huynh (và bác sĩ) tin rằng hen suyễn thường đi kèm với triệu chứng thở khò khè hoặc thở khó khăn. Thực ra, triệu chứng thường thấy nhất của hen suyễn là ho liên tục kéo dài. Các loại thuốc ho hoặc thuốc dị ứng thông thường thường không có tác dụng với hen suyễn, một vài loại thuốc thậm chí có thể làm bệnh trở nên nặng hơn (ví dụ như các loại thuốc ức chế cơn ho).

 

THUỐC HO

Các loại thuốc ho có thể có tác dụng trong một số trường hợp:

 

Thuốc long đờm: những loại thuốc này giúp làm tăng lượng nước trong chất nhầy (đờm), làm chất nhầy loãng ra và giúp trẻ dễ ho ra hơn. Loại thuốc long đờm thường thấy nhất là Guaifenesin. Tuy nhiên vẫn chưa có nghiên cứu nào chứng minh được tác dụng trị ho của thuốc long đờm, trong khi tác dụng phụ là gây bí đường tiết niệu (khó khăn khi đi tiểu tiện) và sỏi thận.

 

Thuốc làm thông mũi dạng uống: đây là các loại thuốc làm co thắt các mạch máu trong màng mũi và giúp giảm tiết chất nhầy. Thuốc này bao gồm pseudoephedrine, một chất thường thấy trong các loại thuốc ho và khá hiệu quả - tuy nhiên, pseudoephedrine rất dễ bị biến đổi thành methamphetamine - một loại ma túy đá, nên nó đã bị cấm lưu hành ở hầu hết các nước.

Phenylephrine hiện đã thay thế pseudoephedrine như một loại thuốc thông mũi tổng hợp. Phenylephrine còn được sử dụng nhiều năm nay giúp tăng huyết áp và được truyền vào tĩnh mạch. Phenylephrine cũng có một số tác dụng phụ nghiêm trọng, bao gồm làm cao huyết áp, nhịp tim thấp, mất cảm giác thèm ăn, bồn chồn và khó ngủ.

 

Thuốc làm thông mũi dạng xịt:

Loại thuốc làm thông mũi dạng xịt có chứa steroid này khá hiệu quả trong việc làm giảm nghẹt mũi và tương đối an toàn kể cả khi sử dụng trong nhiều tuần liền. Thuốc thường bắt đầu có tác dụng sau vài ngày, nên mất thời gian khá lâu để đạt được hiệu quả tốt nhất (thường là từ 7 đến 10 ngày). Thuốc xịt Nasonex thì tốt hơn, có thể sử dụng mỗi ngày một lần mà không bị thẩm thấu vào máu.

 

Các loại thuốc xịt này thường được dùng đầu tiên khi điều trị viêm mũi dị ứng (dị ứng phấn hoa) hoặc bệnh cảm.

 

Oxymetazoline (như Otrivin hoặc tương tự) là loại thuốc xịt thông mũi rất hiệu quả và có tác dụng nhanh chóng. Tuy nhiên, nếu sử dụng hơn ba đến bốn ngày, nó có thể làm chứng nghẹt mũi tệ hơn. Phải dừng việc sử dụng thuốc sau bốn ngày, và không được sử dụng quá một lần trong vòng một tháng.

 

Thuốc kháng Histamine: có hai loại thuốc kháng histamine.

Loại thuốc kháng histamine truyền thống có nhiều tác dụng phụ, bao gồm làm khô mũi và miệng; gây tình trạng buồn ngủ, dễ cáu kỉnh; hành xử không bình thường và tim đập nhanh. Trẻ em dùng loại thuốc này quá liều có thể bị động kinh, dẫn đến hôn mê, hạ huyết áp, ngừng thở hoặc thậm chí gây tử vong. Không được dùng thuốc này cho trẻ em dưới hai tuổi vì nguy cơ bị ảnh hưởng sẽ cao hơn. Thuốc kháng histamine được dùng như thuốc ho không phải vì nó có tác dụng chống dị ứng mà bởi vì tác dụng phụ của nó giúp làm giảm chất nhầy và làm khô màng mũi, cũng như gây buồn ngủ và ngăn cảm giác muốn ho.

 

Thuốc kháng histamine mới hiện nay không có nhiều tác dụng phụ như loại thuốc truyền thống. Vì vậy, loại thuốc này chỉ có tác dụng đối với cơn ho gây ra do viêm mũi dị ứng chứ không có tác dụng đối với ho do cảm lạnh, do nhiễm vi rút hoặc vi khuẩn hoặc do bệnh hen suyễn.

 

Thuốc tiêu nhầy: đây là loại thuốc phá vỡ các liên kết hóa học giữa các protein trong chất nhầy, làm cho nó mỏng hơn, bớt bết dính và dễ thải ra hơn. Loại thuốc tiêu nhầy thường được dùng nhất là Bisolvon (bromhexine); Mucomyst và Azimuc (acetylcysteine) và Halixol (ambroxol). Các loại thuốc tiêu nhầy đã được chứng minh là có hiệu quả đối với bệnh cảm và viêm phế quản, và thường là an toàn. Acetylcysteine có thể gây co thắt đường hô hấp, vì vậy không nên cho trẻ em dùng nếu trẻ bị chứng thở khò khè hoặc hen suyễn.

 

Ambroxol: đây là loại thuốc ngoại lệ. Ngoài tác dụng làm tan chất nhầy, một số nghiên cứu cũng cho thấy Ambroxol còn khá hiệu quả trong việc chống vi rút, giảm khả năng sinh sôi của vi rút; có tác dụng gây mê, giảm viêm họng; chống ô xi hóa và chống viêm, giảm tổn thương mô. Đây là loại thuốc ho duy nhất được công nhận là an toàn đối với trẻ em, ambroxol cũng được chứng minh là có tác dụng làm giảm bệnh phổi mãn tính ở trẻ em bị sinh non. Các nghiên cứu gần đây cũng cho rằng Ambroxol còn có tác dụng bảo vệ tế bào não, hiện một nghiên cứu tại Mỹ đang được tiến hành về vấn đề liệu Ambroxol có thể cải thiện chức năng não của bệnh Pakinson hay không.

 

Đối với cá nhân tôi, Ambroxol đang là lựa chọn hàng đầu để điều trị ho do cảm sốt, và là lựa chọn thứ hai khi điều trị triệu chứng ho do viêm phổi, viêm xoang và hen suyễn.

 

Dược thảo: Trong rất nhiều loại "thuốc ho thảo dược" bạn có thể tìm thấy tại nhà thuốc gần nhà và không biết là thật hay giả, chỉ có "Prospan" (chiết xuất từ lá thường xuân) đã được công nhận là có lợi để trị bệnh ho.

 

CẦN TRÁNH

Có một số biện pháp phòng tránh đơn giản phụ huynh nên làm theo khi sử dụng thuốc ho hoặc cho trẻ sử dụng:

  1. Tránh bất kỳ loại thuốc ho nào có nhiều hơn một thành phần (ví dụ, Ameflu, Toplexil, Theralene và nhiều loại khác).
  2. Các loại thuốc kháng histamine (Aerius, Zyrtec Loratadine, Benadryl, Phenergan và nhiều loại khác) chỉ có tác dụng chống lại các triệu chứng của dị ứng - bao gồm ho. Các thuốc kháng histamine không có tác dụng đối với các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp và hen suyễn.
  3. Các loại thuốc ức chế cơn ho cần tránh dùng cho trẻ em (các loại thuốc "cắt" cơn ho).
  4. Salbutamol (Ventolin) là một loại thuốc dùng cho hen suyễn. Salbutamon không có tác dụng đối với bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Nếu con bạn bị hen suyễn, chỉ nên cho bé dùng loại thuốc này bằng cách xông hoặc hít bằng mũi, không nên cho bé uống. Dùng thuốc bằng cách uống có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng như run rẩy, tim đập nhanh, mất cảm giác thèm ăn và nhiều tác dụng phụ khác.
  5. Singulair là loại thuốc đặc trị chỉ dùng riêng cho bệnh hen suyễn. Singulair không có tác dụng đối với bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Chỉ nên cho trẻ bị bệnh hen suyễn mãn tính sử dụng thuốc (không dùng trong trường hợp nguy hiểm cấp).

 

CÁC LOẠI THUỐC AN TOÀN KHI SỬ DỤNG

Các loại thuốc sau có thể sử dụng mà không cần hướng dẫn của bác sĩ:

  1. Ambroxol (Halixol) là loại thuốc tuyệt vời để trị ho do nhiều nguyên nhân khác nhau. Loại thuốc này đã được chứng minh là an toàn và có hiệu quả trong nhiều nghiên cứu. Nó còn có tác dụng kháng vi rút và chống viêm.
  2. Prospan (chiết xuất lá thường xuân) là loại dược thảo trị ho duy nhất đã được kiểm nghiệm và chứng minh là an toàn khi sử dụng. Có thể dùng Prospan để trị các cơn ho khan hay kết hợp với Ambroxol.
  3. Nước rửa mũi (Sterimar, Physiomer, Xixat, Saline) khá hiệu quả khi dùng để rửa mũi cho trẻ. Việc rửa mũi đúng cách có thể giúp làm giảm nhiễm trùng và giảm nguy cơ viêm xoang. (Nếu phụ huynh rửa mũi cho trẻ đúng cách, không cần phải dùng dụng cụ hút mũi).

Đối với các loại thuốc khác, phụ huynh nên kiểm tra với bác sĩ nhi khoa trước khi sử dụng.


 

Dr_Jonathan-Halevy.jpg

BS. Jonathan Halevy

Nhi Khoa

 

Là một gương mặt nổi tiếng trên các trang mạng xã hội với những chia sẻ về kinh nghiệm chăm sóc trẻ dưới cương vị một bác sĩ Nhi Khoa, Bs. Jonathan mô tả đây là lĩnh vực trong mơ của ông.

Bs. Jonathan gia nhập đội ngũ bác sĩ Family Medical Practice từ năm 2005. Bác sĩ thường được mời làm diễn giả tại các buổi nói chuyện về sức khỏe trẻ em. Đầu năm 2015, Bs. Jonathan phối hợp cùng Alphabooks phát hành cuốn sách "Nuôi Con Sao Cho Đúng" viết về đề tài chăm sóc sức khỏe trẻ em tại Việt Nam.

 Xem thêm danh sách các bác sĩ Nhi Khoa

Khác: